Mieliśmy okazję uczestniczyć w niezwykłej lekcji. Rozpoczęła się we wtorek 23 września 2008 r. o godzinie 18.00 w Miejskim Domu Kultury "Batory", kiedy została otwarta wystawa fotograficzna Macieja Niesłonego. Rozmowy - tak brzmi jej tytuł - to artystyczny zapis dialogu, jaki rodzina i opiekunowie prowadzą z młodym człowiekiem pogrążonym w śpiączce. Uchwycony w ciszy i świetle dotyk mówi o pięknie ludzkiego ciała, o czułości, o dramacie, a nade wszystko o wartości istnienia i o miłości więcej niż zdołałyby wyrazić jakiekolwiek słowa. Poruszające przeżycie…
    Drugą odsłoną lekcji, o której mówię, była przeprowadzona następnego dnia (24 września), także w MDK "Batory", sesja W przestrzeni dotyku, sygnowana przez Instytut Historii i Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Śląskiego. Kilkunastoletnia tradycja spotkań naukowych w tym miejscu, gościnność i sprawność działania pracowników Domu Kultury, otwarta i zróżnicowana publiczność (od młodzieży po osoby starsze, od naukowców i nauczycieli po słuchaczy nie związanych bezpośrednio z humanistyką), oferta wykładowców oraz założenie organizatorów (dr. Jacka Kurka i moje), że refleksja naukowa nie kłóci się z namysłem filozoficznym i językiem sztuki (a wręcz pogłębia się i dojrzewa w tym kontakcie) sprawiły, iż sesja miała swoistą aurę. Słowo przenikały dźwięk i obraz (wiele wystąpień zaaranżowano w półmroku, z pokazem slajdów i tłem muzycznym), aby tym trafniej udało się wydobyć rozmaite znaczenia, tony i odcienie dotyku. Dr Katarzyna Kwapisz-Osadnik pokazała, w jaki sposób za pomocą narzędzi językowych oswajamy świat wokół siebie, jak słowami budujemy pozytywną i negatywną wersję przestrzeni wokół własnego "ja". W drugim z kolei referacie starałem się rozjaśnić doświadczenie dotknięcia pedagogicznego, jakie może się człowiekowi przytrafić w kontakcie z nauczycielem (na podstawie twórczości wybitnego pisarza, noblisty z 1981 r., Eliasa Canettiego). Następnie mgr Łukasz Michalski śledził dialektyczne napięcia tkwiące w dotyku, wykorzystując kategorie pojęciowe Jacquesa Lacana i teksty piosenek Grzegorza Ciechowskiego (to naukowe wystąpienie zakończył grą na gitarze). Dr Jacek Kurek mówił o dłoniach - podstawowym medium dotyku - i w oparciu o prace malarki Marzeny Naliwajko przedstawił metamorfozę kobiecości, wydobywającej się ze swoich spętań. Dr Anna Porczyńska zreferowała wyniki niektórych psychologicznych eksperymentów dotyczących dotyku i przypomniała, jak fundamentalny jest kontakt fizyczny dla normalnego rozwoju człowieka oraz jak destrukcyjny bywa, gdy staje się środkiem wykorzystywania innych. Dr inż. Henryk Mercik przedstawił problemy związane z dotykiem, jaki na przestrzeni publicznej pozostawia architekt (np. "zadeptując" dzieła przeszłości), a także ze zjawiskiem wycofywania profesjonalnych dotknięć i zanikania architektury pod płaszczyznami reklamowymi. Dr hab. Irma Kozina mówiła o dotyku jako zmyśle umożliwiającym odbiór i tworzenie dzieł sztuki, prezentując zadziwiające przykłady niewidomych, a bardzo precyzyjnych (np. zdolnych namalować portret) malarzy. Lekarka Barbara Kopczyńska głęboko poruszyła słuchaczy, opowiadając o pracy z ludźmi terminalnie chorymi, których gości w prowadzonym przez siebie chorzowskim hospicjum. Prof. dr hab. Krzysztof Wieczorek - nawiązując do myśli Ortegi y Gasseta oraz Levinasa - przypomniał fundamentalne znaczenie dotyku w budowaniu relacji międzyludzkich. Prof. dr hab. Krystyna Wojtynek-Musik niezwykle witalnie, z pasją zanalizowała miłosny wiersz XVI-wiecznego poety włoskiego Torquata Tasso. Były rektor Uniwersytetu Śląskiego prof. dr hab. Tadeusz Sławek zbudował opozycję dotyku (zaskakującego, bezinteresownego) i chwytu (używanego z premedytacją, zawłaszczającego), stawiając hipotezę, że we współczesności coraz częściej mamy do czynienia z kulturą chwytu; zaprezentował również koncepcję dotyku ambulatoryjnego, czyli "przechodzącego" (łac. ambulatorius - tam i na powrót chodzący) - takiego, który nie byłby manipulującym, zniewalającym chwytem. Ksiądz prof. dr hab. Jerzy Szymik mówił o związku teologii, czułości i prawdy, podkreślając wszechobecność dotyku w Ewangelii i wynikający z tajemnicy Wcielenia zmysłowy aspekt życia Kościoła. W krótkiej polemice, która wywiązała się po jego wystąpieniu, ksiądz profesor wypowiedział kilka zdań, które okazały się bolesne dla wielu osób na sali. Było to zdarzenie znaczące dla sesji o dotyku, a więc o doświadczeniu fundamentalnym w życiu, ale nie zawsze przychodzącym tak, jakbyśmy sobie tego życzyli, niekiedy naprawdę raniącym.

    Trzecia odsłona lekcji nastąpiła 25 września w Chorzowskim Centrum Kultury. Dopełnieniem sesji stał się program artystyczny Drzewo aniołów, czyli życie i śmierć Williama Blake’a z udziałem Tadeusza Sławka (recytacja), Bogdana Mizerskiego (kontrabas) i Joanny Kściuczyk-Jędrusik (śpiew). Ten swoisty esej o życiu i twórczości poety, mistyka, malarza z przełomu XVIII i XIX wieku stanowił ukoronowanie rozważań o dotyku, ukazując człowieka przeżywającego obcość świata, głęboko "dotkniętego" kierunkiem, w jakim zmierza ów świat, oraz "dotykającego" zaświatów.

    Tryptyk, w jakim mogliśmy uczestniczyć od 23 do 25 września, dzięki zaangażowaniu wielu ludzi i - trzeba to podkreślić - dzięki nieocenionym staraniom Jacka Kurka, stał się intensywną lekcją wrażliwości.